Каспий маңы және Орал алды бассейндерінің шығыс бөлігіндегі палеотермиялық жағдайлар мен көмірсутектердің түзілуін модельдеу (Қазақстан)
##plugins.pubIds.doi.readerDisplayName##:
https://doi.org/10.51301/ejsu.2026.i4.06Ключевые слова:
Каспий маңы бассейні, Орал алды бассейні, органикалық зат, модельдеу, жылу ағыны, мұнай-газ жүйесі, жетілу дәрежесі, калибрлеуАннотация
Каспий маңы бассейні Қазақстанның негізгі мұнай-газды провинциясы болып табылады, мұнда Теңіз, Қарашығанақ, Астрахан және Қашаған сияқты алып кен орындары орналасқан. Алдыңғы зерттеулерде негізінен тұзасты кешенімен байланысты мұнай түзуші жыныстар анықталған. Алайда мұнай терезесінің тереңдігі сияқты параметрлерді анықтау мәселесі әлі де толық шешілмеген, себебі геотермиялық градиент төмен, ал зерттелген мұнай түзуші жыныстардың жетілу дәрежесі төмен. Осы шөгінділердегі органикалық заттарды зерттеу және PetroMod 1D бағдарламалық жасақтамасы (IES GmbH; қазіргі уақытта SLB) көмегімен көмірсутектердің түзілуін модельдеу негізінде негізгі мұнай түзуші жыныстар үшін мұнай терезесінің тереңдік аралығын анықтау көзделді. Зерттелетін аумақ девоннан кейінгі карбонға дейін қалыптасқан үш құрылымдық-фациялық бөліктен тұрады: Каспий маңы бассейні, ол бассейндік бөлікке (сазды жыныстар, аргиллиттер және кальцитурбидиттер) және платформалық бөлікке (әктастар мен дауылдық құмтастар) бөлінеді, сондай-ақ турбидиттік құмтастардан тұратын Орал алды бассейні. Зерттелген секторда витриниттің шағылу қабілеті Ro төмен мәндермен сипатталып, 0.4-тен 0.7%-ға дейін өзгереді, ал Tmax 420-445°C аралығында болады. Жылу ағынын модельдеу органикалық заттың түріне байланысты әртүрлі кинетикалық модельдерді қолдана отырып, витриниттің шағылу қабілеті бойынша калибрленді: III типті органикалық зат (Brent) үшін Vandenbroucke et al. (1999) моделі, ал II тип үшін KCF моделі таңдалды. Геотермиялық градиенттің төмен мәні мұнай түзуші жыныстардың трансформацияға ұшырайтын геологиялық уақыт ұзақтығымен өтелуі мүмкін. Зерттелген секторда мұнай генерациясы фазасының басталуы шамамен 0.5% Ro жетілу деңгейіне, ал балдырлық немесе аралас II/III типті органикалық заттар үшін тіпті 0.4% Ro мәніне сәйкес келуі мүмкін. Зерттелген формациялар үшін көмірсутектердің негізгі бөлігі максималды көмілу кезеңінде түзілген. Мұнай терезесінің басталу және аяқталу тереңдіктері әртүрлі төрт аймақ бөлінді: батыс аймақ (бассейндік бөлік) – 4.0-4.5 км-ден 7-9 км-ге дейін; беткей және жиектік аймақ – 3.0-3.7 км-ден 4.5-5.0 км-ге дейін; Орал алды бассейні аймағы – 2.8-3.3 км-ден 4.5-5.0 км-ге дейін; Орал жапсарлы жылжуының астындағы шығыс аймақ (Изембет) – 2.0-2.8 км-ден 3.5-4.0 км-ге дейін.
Библиографические ссылки
Ensepbaev, T., Izart, A., Cathelineau, M., Joltaev, G., Vachard, D., & Boulekbaev, Z. (1998). La bordure est du Bassin précas-pien et le bassin d’avant-pays de l’Oural (Kazakhstan) au Car-bonifère et Permien inférieur. Geodiversitas, 20(4), 687-700.
Volkova, T.P. (1985). Paleothermal and depth zonation of pre-salt sediments on the southeastern margin of the Pre-Caspian Basin. Petroleum and Gas Geology, (6), 24-27.
Sweeney, J.J., & Burnham, A.K. (1990). Evaluation of a simple model of vitrinite reflectance based on chemical kinetics. AAPG Bulletin, 74(10), 1559-1570. https://doi.org/10.1306/0C9B251F-1710-11D7-8645000102C1865D
Behar, F., Vandenbroucke, M., Tang, Y., Marquis, F., & Espi-talié, J. (1997). Thermal cracking of kerogen in open and closed systems: Determination of kinetic parameters and stoichiometric coefficients for oil and gas generation. Organic Geochemistry, 26(3-4), 321-339. https://doi.org/10.1016/S0146-6380(97)00014-4
Tissot, B.P., & Welte, D.H. (1984). Petroleum formation and occurrence. Springer-Verlag. https://doi.org/10.1007/978-3-642-87813-8
Connan, J. (1974). Time-temperature relation in oil genesis: Geologic notes. AAPG Bulletin, 58(12), 2516-2521.
Pigott, J.D. (1985). Assessing source rock maturity in frontier basins: Importance of time, temperature, and tectonics. AAPG Bulletin, 69(8), 1269-1274. https://doi.org/10.1306/AD462BCD-16F7-11D7-8645000102C1865D
Vandenbroucke, M., Behar, F., & Rudkiewicz, J.L. (1999). Kinetic modelling of petroleum formation and cracking: Implica-tions from the high-pressure/high-temperature Elgin Field (UK, North Sea). Organic Geochemistry, 30(9), 1105-1125. https://doi.org/10.1016/S0146-6380(99)00089-3
Загрузки
Опубликован
Как цитировать
Выпуск
Раздел
Лицензия
Copyright (c) 2026 Engineering Journal of Satbayev University
Это произведение доступно по лицензии Creative Commons «Attribution-NonCommercial-NoDerivatives» («Атрибуция — Некоммерческое использование — Без производных произведений») 4.0 Всемирная.
<div class="pkpfooter-son">
<a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/"><img alt="Creative Commons License" style="border-width:0" src="https://i.creativecommons.org/l/by-nc/4.0/80x15.png"></a><br>This work is licensed under a <a rel="license" href="http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/">Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License</a>.
</div>
